۱. معرفی و جایگاه سازمانی
واحد رختشویی مسئول جمع‌آوری، تفکیک، شست‌وشو، ضدعفونی، خشک‌کردن، اتوکشی، تا‌کردن، بسته‌بندی و توزیع ملحفه‌ها، لباس بیماران، لباس کارکنان، گان‌ها، حوله‌ها و سایر منسوجات بیمارستانی است.
عملکرد این واحد با کنترل عفونت، ایمنی کارکنان، آسایش بیمار و استمرار فعالیت بخش‌های درمانی ارتباط مستقیم دارد. استفاده از ملحفه یا لباس آلوده می‌تواند موجب انتقال عفونت شود؛ بنابراین رختشویی بیمارستانی بخشی از زنجیره ایمنی و بهداشت محیط محسوب می‌شود.
۲. بخش‌های اصلی لاندری
یک رختشویی بیمارستانی معمولاً شامل بخش‌های زیر است:
- محل دریافت منسوجات کثیف؛
- محل تفکیک لباس‌ها؛
- بخش شست‌وشو؛
- بخش خشک‌کردن؛
- قسمت اتوکشی و پرس؛
- بخش تا‌کردن و بسته‌بندی؛
- انبار منسوجات تمیز؛
- محل تحویل به بخش‌ها؛
- و محل نگهداری موقت اقلام آسیب‌دیده یا غیرقابل استفاده.
در طراحی مناسب، مسیر منسوجات کثیف و تمیز باید از یکدیگر جدا باشد. حرکت رفت‌وبرگشتی لباس آلوده و تمیز در یک مسیر مشترک، خطر آلودگی مجدد را افزایش می‌دهد.
۳. فرآیند اصلی لاندری
الف) جمع‌آوری منسوجات کثیف
منسوجات کثیف باید در کیسه یا مخزن مناسب، در محل تولید جمع‌آوری شوند. تکاندن ملحفه یا لباس آلوده در بخش می‌تواند موجب انتشار ذرات و آلودگی در محیط شود.
اقلام آلوده به خون یا ترشحات بدن باید طبق دستورالعمل بیمارستانی مدیریت شوند. کارکنان هنگام جمع‌آوری باید از وسایل حفاظت فردی مناسب استفاده کنند.
ب) انتقال به رختشویی
انتقال منسوجات کثیف باید با چرخ یا مخزن مشخص انجام شود. مسیر انتقال نباید با مسیر توزیع غذای بیمار، دارو یا منسوجات تمیز تداخل داشته باشد.
ج) تفکیک
لباس‌ها بر اساس نوع، رنگ، میزان آلودگی، جنس پارچه و کاربرد تفکیک می‌شوند. اقلامی مانند ملحفه، لباس بیمار، گان اتاق عمل، لباس کارکنان و حوله ممکن است به روش‌های متفاوت شسته شوند.
د) شست‌وشو و ضدعفونی
دمای آب، نوع ماده شوینده، مقدار ماده ضدعفونی‌کننده و مدت شست‌وشو باید مطابق دستورالعمل باشد. استفاده بیش از حد از مواد شیمیایی ممکن است به پارچه، پوست بیمار یا کارکنان آسیب برساند و استفاده کمتر از حد لازم نیز به پاک‌سازی ناکافی منجر می‌شود.
هـ) خشک‌کردن و اتوکشی
رطوبت باقی‌مانده می‌تواند زمینه رشد میکروبی ایجاد کند. پس از خشک‌شدن، اقلام باید در شرایط مناسب اتوکشی یا پرس شوند.
و) بسته‌بندی و نگهداری
منسوجات تمیز باید در قفسه‌های تمیز، خشک و دور از گردوغبار نگهداری شوند. اقلام تمیز نباید مستقیماً روی زمین قرار گیرند.
ز) توزیع
تحویل منسوجات تمیز باید بر اساس سهمیه یا درخواست واحدها انجام شود. مقدار تحویلی و دریافت‌کننده باید ثبت شود تا موجودی قابل کنترل باشد.
۴. اصطلاحات کلیدی
- منسوجات کثیف: اقلامی که پس از استفاده از بیمار یا محیط درمانی جمع‌آوری می‌شوند.
- منسوجات آلوده: اقلامی که به خون، ترشحات، مواد دفعی یا عوامل عفونی آلوده شده‌اند.
- آلودگی مجدد: آلوده‌شدن منسوجات پس از شست‌وشو یا در هنگام نگهداری و انتقال.
- گردش منسوجات: مسیر حرکت اقلام از مصرف تا شست‌وشو و بازگشت به بخش.
- کسری منسوجات: اختلاف میان تعداد اقلام تحویلی و موجودی واقعی.
۵. اسناد و شاخص‌ها
اسناد این واحد شامل موارد زیر است:
- فرم تحویل منسوجات کثیف؛
- فرم تحویل منسوجات تمیز؛
- ثبت کسری یا مفقودی؛
- برنامه شست‌وشو؛
- چک‌لیست نظافت دستگاه‌ها؛
- گزارش خرابی ماشین لباسشویی یا خشک‌کن؛
- فرم کنترل مواد شوینده؛
- و گزارش اقلام فرسوده یا غیرقابل استفاده.
شاخص‌های قابل بررسی عبارت‌اند از:
- درصد تحویل به‌موقع منسوجات؛
- میزان کسری یا مفقودی؛
- تعداد شکایت‌های مربوط به کیفیت شست‌وشو؛
- میزان اقلام آسیب‌دیده؛
- تعداد موارد آلودگی مجدد؛
- و مدت توقف تجهیزات لاندری.
۶. راهنمای مشاهده کارآموز
کارآموز باید به موارد زیر توجه کند:
- آیا مسیر لباس کثیف و تمیز از هم جداست؟
- کارکنان از وسایل حفاظت فردی استفاده می‌کنند؟
- آیا لباس‌های آلوده پیش از انتقال تفکیک می‌شوند؟
- منسوجات تمیز در چه شرایطی نگهداری می‌شوند؟
- کسری و مفقودی چگونه کنترل می‌شود؟
- اگر ماشین لباسشویی خراب شود، برنامه جایگزین چیست؟
- ارتباط رختشویی با خدمات، کنترل عفونت و بخش‌های بستری چگونه است؟