۱. معرفی و جایگاه سازمانی
واحد تأسیسات مسئول حفظ عملکرد ایمن و پایدار زیرساخت‌های فیزیکی بیمارستان است. این زیرساخت‌ها شامل برق، آب، فاضلاب، گازهای طبی، سیستم‌های گرمایشی و سرمایشی، تهویه، آسانسور، ژنراتور، سیستم اعلام و اطفای حریق و سایر تجهیزات ساختمانی می‌شود.
بیمارستان برخلاف بسیاری از ساختمان‌های اداری، به‌صورت شبانه‌روزی فعالیت می‌کند و قطع یا اختلال کوتاه‌مدت در برخی زیرساخت‌ها می‌تواند جان بیمار را تهدید کند. به همین دلیل، تأسیسات بیمارستان باید دارای برنامه نگهداری پیشگیرانه، سیستم پاسخ به خرابی و طرح تداوم فعالیت باشد.
۲. حوزه‌های اصلی فعالیت
الف) برق و برق اضطراری
واحد تأسیسات مسئول نگهداری تابلوهای برق، سیستم توزیع، UPS، ژنراتور و برق اضطراری است. بخش‌هایی مانند اتاق عمل، ICU، NICU، اتاق سرور و آزمایشگاه ممکن است به برق اضطراری وابسته باشند.
ژنراتور باید به‌طور منظم آزمایش شود و ظرفیت سوخت، زمان آماده‌به‌کاری، وضعیت باتری و امکان انتقال بار بررسی شود.
ب) آب و فاضلاب
تأمین آب سالم برای آشامیدن، شست‌وشو، استریل‌کردن، آشپزخانه و فعالیت‌های درمانی ضروری است. اختلال در آب یا گرفتگی فاضلاب می‌تواند عملکرد بخش‌های مختلف بیمارستان را مختل کند.
ج) سیستم‌های گرمایشی و سرمایشی
دمای مناسب برای بیماران، کارکنان، تجهیزات پزشکی، داروها و اتاق‌های جراحی اهمیت دارد. سیستم‌های سرمایش و گرمایش باید مطابق نیاز هر بخش تنظیم و نگهداری شوند.
د) تهویه و کیفیت هوا
تهویه در اتاق عمل، بخش‌های ویژه، اتاق ایزوله، آزمایشگاه و بخش‌های عفونی اهمیت ویژه‌ای دارد. فشار مثبت یا منفی، تعویض هوا، فیلترها و عملکرد هواسازها باید طبق الزامات فنی کنترل شود.
هـ) گازهای طبی
اکسیژن، هوای فشرده پزشکی، خلأ و در برخی بیمارستان‌ها گازهای دیگر از طریق شبکه گازهای طبی توزیع می‌شوند. شناسایی صحیح خروجی‌ها، کنترل فشار، جلوگیری از اتصال اشتباه و بررسی نشتی بسیار مهم است.
و) ایمنی حریق
این حوزه شامل کپسول‌های آتش‌نشانی، سیستم اعلام حریق، سیستم اطفا، شیرهای آتش‌نشانی، مسیرهای خروج اضطراری و آموزش کارکنان است. بسته‌بودن مسیرهای خروج یا قرارگرفتن تجهیزات در مقابل درهای اضطراری یک خطر جدی محسوب می‌شود.
۳. فرآیند درخواست تعمیرات
درخواست تعمیر معمولاً از سوی بخش استفاده‌کننده در سامانه یا فرم مربوط ثبت می‌شود. درخواست باید شامل محل خرابی، نوع مشکل، زمان مشاهده و میزان فوریت باشد.
پس از ثبت، درخواست دسته‌بندی می‌شود:
- فوری و بحرانی: مانند خرابی برق ICU، نشت گاز طبی یا اختلال آسانسور حمل بیمار؛
- مهم: مانند خرابی سیستم سرمایش یک بخش بستری؛
- عادی: مانند تعمیرات جزئی ساختمانی یا تعویض یک قطعه غیرحیاتی.
پس از تعمیر، باید عملکرد وسیله یا زیرساخت آزمایش و درخواست بسته شود. بستن درخواست بدون اطمینان از رفع کامل مشکل، موجب تکرار خرابی و نارضایتی واحدها می‌شود.
۴. نگهداری پیشگیرانه
نگهداری پیشگیرانه به اقداماتی گفته می‌شود که پیش از خرابی انجام می‌گیرند. نمونه‌های آن عبارت‌اند از:
- سرویس دوره‌ای ژنراتور؛
- کنترل تابلوهای برق؛
- تعویض فیلترهای تهویه؛
- بررسی آسانسورها؛
- آزمایش سیستم اعلام حریق؛
- بررسی فشار گازهای طبی؛
- سرویس موتورخانه؛
- و بازدید دوره‌ای از لوله‌ها، شیرها و پمپ‌ها.
نگهداری پیشگیرانه از خرابی ناگهانی، هزینه تعمیرات سنگین و توقف خدمات جلوگیری می‌کند.
۵. اسناد و شاخص‌ها
اسناد این واحد شامل موارد زیر است:
- شناسنامه تأسیسات؛
- برنامه نگهداری پیشگیرانه؛
- فرم درخواست تعمیرات؛
- گزارش خرابی؛
- گزارش سرویس دوره‌ای؛
- نقشه تأسیسات؛
- گزارش تست ژنراتور؛
- چک‌لیست ایمنی حریق؛
- و گزارش حوادث ناشی از زیرساخت.
شاخص‌های قابل بررسی عبارت‌اند از:
- میانگین زمان پاسخ‌گویی به درخواست تعمیر؛
- میانگین زمان رفع خرابی؛
- درصد انجام به‌موقع نگهداری پیشگیرانه؛
- تعداد خرابی‌های تکرارشونده؛
- مدت قطعی برق یا آب؛
- و تعداد حوادث ناشی از نقص تأسیسات.
۶. راهنمای مشاهده کارآموز
کارآموز باید یک خرابی را از زمان ثبت درخواست تا زمان رفع آن پیگیری کند و مشخص نماید:
- چه کسی خرابی را گزارش کرده است؟
- خرابی چگونه اولویت‌بندی شده است؟
- زمان پاسخ‌گویی چقدر بوده است؟
- آیا قطعه موردنیاز در انبار موجود بوده است؟
- آیا تعمیر نهایی آزمایش شده است؟
- آیا خرابی مشابه قبلاً تکرار شده است؟
- و اگر خرابی در یک بخش حیاتی رخ دهد، برنامه جایگزین بیمارستان چیست؟